De ontdekking van de wereld

De ontdekking van de wereld

De ontdekking van de wereld

2019-01-15T15:35:06+00:00

Het paneeltje is kleiner dan een half A4. In een prachtig blauw gewaad zie je Maria met haar kind en daarboven twee engelen die een rijk versierde eredoek omhoog houden. Op de voorgrond een glanzende, bronzen fontein waarin het water spettert. Dit kwetsbare paneeltje van Jan van Eyck laat ons op klein formaat de revolutie zien die zich in de loop van de 15e eeuw voltrok in de steden van Vlaanderen en Italië. De diepgelovige stedelingen van de renaissance legden hun lot en zieleheil niet meer alleen in handen van God en de voorzienigheid. Ze lieten hun blik neerdalen van de hemel en het hiernamaals naar de dingen om hen heen. Ze openden hun ogen voor de wereld en begonnen deze te ontdekken. Daarom schilderde Jan van Eyck de wereld met oog voor het kleinste detail. De groene planten waarop de Madonna staat kunnen we moeiteloos determineren. Van Eyck verbeeldde Jezus niet als een onbereikbaar symbool maar als een mens van vlees en bloed waartoe wij ons allen kunnen verhouden. Heel die nieuwe wereld ontvouwt zich in een paneel van nog geen 20 cm hoog. Jan van Eyck was de eerste schilder van de moderne tijd in het noorden.

Madonna bij de fontein (detail), Jan van Eyck – 1439, Coll. KMSKA

De ‘Madonna bij de fontein’ van Jan van Eyck uit 1439 was een van de topstukken in de tentoonstelling ‘De ontdekking van de wereld’ die Rijksmuseum Twenthe in het najaar van 2014 organiseerde, samen met het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen. Ruim veertig topstukken uit de Vlaamse 15e en 16e eeuw (en gelijkelijk afkomstig uit beide musea!) werden in deze tentoonstelling samengebracht.  Het was een van de eerste presentaties in RMT rond ‘kantelmomenten’ in onze westerse geschiedenis. Momenten die we nu beschouwen als beslissend voor de vraag waarom de zaken in onze tijd zijn zoals ze zijn en hoe het zo gekomen is. Rijksmuseum Twenthe is het museum van hoe en waarom.

Madonna bij de fontein (detail), Jan van Eyck – 1439, Coll. KMSKA

‘De ontdekking van de wereld’ maakte deel uit van een drieluik over de Vlaamse kunst met niet alleen de noordelijke renaissance maar ook de Vlaamse barok (met o.a. Rubens, Van Dyck en Jordaens) en het Vlaamse expressionisme.

Rijksmuseum Twenthe heeft zich de afgelopen jaren structureel verdiept in het hoe en waarom van onze westerse geschiedenis. Juist in onze tijd waarin alles lijkt te versnellen en waarin we geconfronteerd worden met diepgaande veranderingen is dat van groot belang.

Zo organiseerden we, eveneens in 2014, een tentoonstelling met het werk van de Zweedse portrettist Alexander Roslin die in de jaren vlak voor de Franse revolutie de aanzienlijken van zijn tijd vastlegde. Een tentoonstelling over een elite vol pracht, praal en decadentie maar ook vervuld van nieuwe ambities en ideeën. In 2015 en 2016 volgden indrukwekkende presentaties met het werk van Turner en Gainsborough. Twee van de belangrijkste Britse schilders die de nieuwe tijd inluidden aan de andere kant van de Noordzee. 

En in 2017 organiseerde Rijksmuseum Twenthe de eerste grote tentoonstelling in Nederland met belangrijke kunstwerken van Rafael, Titiaan, Bellini en vele andere grootmeesters uit het hart van de Italiaanse renaissance.

Arnoud Odding